ຈາກອັນລະກໍລິທຶມ ແລະ ຫ້ອງທົດລອງ ສູ່ຄລີນິກ ແລະ ຊຸມຊົນ ຄຳຖາມສຳຄັນກຳລັງປ່ຽນຈາກ “AI ເຮັດຫຍັງໄດ້?” ໄປສູ່ “ຈະນຳ AI ມາໃຊ້ໃນສຸຂະພາບຢ່າງໃດ ໃຫ້ປອດໄພ, ໜ້າເຊື່ອຖື ແລະ ເປັນທຳ?”
ລອງນຶກພາບເບິ່ງ…ແພດຄົນໜຶ່ງຢູ່ສູນສຸຂະພາບທີ່ມີຄົນເຈັບມາລໍຖ້າຫຼາຍຮ້ອຍຄົນ. ເວລາມີຈຳກັດ ແຕ່ຂໍ້ມູນທາງການແພດກັບມີຫຼວງຫຼາຍ. ແລ້ວມື້ໜຶ່ງ ມີລະບົບປັນຍາປະດິດເຂົ້າມາຊ່ວຍແພດຄົ້ນຫາຮູບແບບຈາກຂໍ້ມູນ, ວິເຄາະຂໍ້ມູນຄົນເຈັບ ຫຼື ຊ່ວຍປະກອບການຕັດສິນໃຈໄດ້ພາຍໃນເວລາພຽງບໍ່ເທົ່າໃດນາທີ.
ຄວາມຫວັງຈາກເທັກໂນໂລຊີນີ້ມີຢ່າງມະຫາສານ. ແຕ່ຄວາມຮັບຜິດຊອບກໍຍິ່ງໃຫຍ່ບໍ່ຕ່າງກັນ. ຖ້າ AI ໃຫ້ຄຳແນະນຳຜິດພາດຈະເປັນແນວໃດ? ໃຜຈະເປັນຄົນກວດສອບ? ແພດ ແລະ ບຸກຄະລາກອນສາທາລະນະສຸກຈະໄວ້ວາງໃຈຄຳແນະນຳຈາກລະບົບໄດ້ຫຼາຍປານໃດ? ແລະ ຄຳຖາມທີ່ໃຫຍ່ກວ່ານັ້ນຄື: ປະໂຫຍດຈາກ AI ຈະໄປເຖິງຄົນໃນປະເທດທີ່ມີຊັບພະຍາກອນຈຳກັດ ຫຼື ບໍ່? ຄຳຖາມເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນຄຳຖາມສຳລັບອະນາຄົດອີກຕໍ່ໄປ. ແຕ່ກຳລັງກາຍເປັນຄຳຖາມຂອງລະບົບສຸຂະພາບໃນປັດຈຸບັນ.
ຈາກຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ ສູ່ການນຳໃຊ້ຈິງ ປັນຍາປະດິດກຳລັງກ້າວອອກຈາກຫ້ອງວິໄຈ ແລະ ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການສົນທະນາໃນຊີວິດປະຈຳວັນກ່ຽວກັບອະນາຄົດຂອງການແພດ ແລະ ສາທາລະນະສຸກ.AI ສາມາດຊ່ວຍວິເຄາະຂໍ້ມູນທາງການແພດ, ຊ່ວຍວິໄຈ, ພັດທະນາການບໍລິການ ແລະ ສະໜັບສະໜູນວິທີການໃໝ່ໆໃນການວິນິດໄສ ແລະ ປິ່ນປົວ.ແຕ່ຄວາມສາມາດຂອງເທັກໂນໂລຊີພຽງຢ່າງດຽວ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຄົນເຈັບຈະມີສຸຂະພາບດີຂຶ້ນ.ສິ່ງທ້າທາຍຕົວຈິງຄື ການນຳ AI ໄປໃຊ້ໃນໂລກຕົວຈິງ.
ໃນວັນທີ 16–18 ກັນຍາ 2026 ທີ່ຈະມານີ້, ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO), ສະຫະພັນໂທລະຄົມສາກົນ (ITU) ແລະ ອົງການຊັບສິນທາງປັນຍາໂລກ (WIPO) ຈະຈັດ ກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ 3 ຂອງ Global Initiative on AI for Health (GI-AI4H) ທີ່ເມືອງຫາງໂຈວ ສປ ຈີນ.
ການປະຊຸມຄັ້ງນີ້ຈະນຳເອົາບັນດາຜູ້ກຳນົດນະໂຍບາຍ, ຜູ້ກຳກັບດູແລ, ບຸກຄະລາກອນສາທາລະນະສຸກ, ນັກວິໄຈ, ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານເຕັກນິກ, ພາກປະຊາສັງຄົມ ແລະ ພາກທຸລະກິດ ມາຮ່ວມກັນ. ເປົ້າໝາຍສຳຄັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຈະສົນທະນາວ່າ AI ເຮັດຫຍັງໄດ້. ແຕ່ແມ່ນ ຈະນຳ AI ດ້ານສຸຂະພາບທີ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບໄປສູ່ການນຳໃຊ້ຈິງ ຢ່າງປອດໄພ, ຍືນຍົງ ແລະ ມີຄວາມເໝາະສົມໄດ້ແນວໃດ. ນີ້ຄືການປ່ຽນຈຸດເນັ້ນທີ່ສຳຄັນ. ຄຳຖາມຂອງໂລກບໍ່ແມ່ນພຽງ: “AI ສະຫຼາດພຽງໃດ?” ແຕ່ກຳລັງກາຍເປັນ: “ຈະເຮັດໃຫ້ AI ມີປະໂຫຍດ, ປອດໄພ, ໜ້າເຊື່ອຖື ແລະ ເຂົ້າເຖິງໄດ້ ສຳລັບຄົນທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ມັນໄດ້ແນວໃດ?” ຄຳຕອບຕໍ່ຄຳຖາມນີ້ ອາດກຳນົດທິດທາງຂອງສຸຂະພາບດິຈິຕອນໃນອະນາຄົດ.
ສ້າງຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ກ່ອນຂະຫຍາຍການນຳໃຊ້: AI ໃນການແພດ ແຕກຕ່າງຈາກການໃຊ້ AI ເພື່ອຂຽນຂໍ້ຄວາມ ຫຼື ແນະນຳຮ້ານອາຫານ.ຄວາມຜິດພາດໃນການແພດ ອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ສຸຂະພາບ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຊີວິດຂອງຄົນ.ດັ່ງນັ້ນ ການກຳກັບດູແລ, ກົດລະບຽບ, ມາດຕະຖານ, ຈັນຍາບັນ ແລະ ຫຼັກຖານທາງວິຊາການ ຈຶ່ງກຳລັງກາຍເປັນຫົວໃຈສຳຄັນຂອງການພັດທະນາ AI ດ້ານສຸຂະພາບ.
WHO, ITU ແລະ WIPO ໄດ້ຈັດຕັ້ງ Global Initiative on AI for Health ເພື່ອສ້າງກອບການຮ່ວມມືລະດັບສາກົນ ຊ່ວຍປະເທດຕ່າງໆພັດທະນາການກຳກັບດູແລ, ນະໂຍບາຍ, ຄຳແນະນຳດ້ານເທັກນິກ ແລະ ມາດຕະຖານ ສຳລັບການນຳ AI ມາໃຊ້ໃນສຸຂະພາບໂດຍອີງໃສ່ຫຼັກຖານ. ເປົ້າໝາຍບໍ່ແມ່ນການຢຸດການສ້າງສັນ. ແຕ່ແມ່ນການເຮັດໃຫ້ ນະວັດຕະກຳເຕີບໂຕໄປພ້ອມກັບຄວາມໄວ້ວາງໃຈ. ໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ 3 ຈະມີການສົນທະນາລະດັບສູງກ່ຽວກັບ ການກຳກັບດູແລ AI ແລະ ການຮ່ວມມືຂ້າມພົມແດນ ພ້ອມທັງເປັນການສົນທະນາດ້ານເຕັກນິກໃນຫຼາຍຫົວຂໍ້ສຳຄັນຂອງ AI ເພື່ອສຸຂະພາບ.
ຫ້ອງທົດລອງອາດບໍ່ແມ່ນຄຳຕອບທັງໝົດ: ຈຸດໜຶ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈຂອງການປະຊຸມຄັ້ງນີ້ ຄືການເນັ້ນໄປທີ່ ປະສົບການຈາກການນຳ AI ໄປໃຊ້ງານຈິງ. GI-AI4H ເປີດໂອກາດໃຫ້ນຳສະເໜີກໍລະນີສຶກສາກ່ຽວກັບການນຳ AI ມາໃຊ້ໃນການບໍລິການ ຫຼື ລະບົບສຸຂະພາບຕົວຈິງ.ເພາະ AI ລະບົບໜຶ່ງອາດເຮັດວຽກໄດ້ດີໃນຫ້ອງທົດລອງ ແຕ່ອາດປະສົບບັນຫາເມື່ອນຳໄປໃຊ້ໃນຄລີນິກຕົວຈິງ.ບາງສູນສຸຂະພາບອາດມີອິນເຕີເນັດຈຳກັດ.ໂຮງໝໍບາງແຫ່ງອາດໃຊ້ລະບົບຂໍ້ມູນຄົນລະແບບ.ບັນທຶກການແພດອາດບໍ່ຄົບຖ້ວນ.ຄົນເຈັບອາດໃຊ້ພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.ແລະ ສູນສຸຂະພາບຊົນນະບົດ ຍ່ອມບໍ່ມີຊັບພະຍາກອນເທົ່າກັບໂຮງໝໍໃຫຍ່ໃນຕົວເມືອງ.
ດັ່ງນັ້ນ ເທັກໂນໂລຊີທີ່ເຮັດວຽກໄດ້ດີໃນສະພາບແວດລ້ອມຄວບຄຸມ ອາດຈະຕ້ອງປັບປຸງອີກຫຼາຍກ່ອນຈະກາຍເປັນເຄື່ອງມືທີ່ນຳໃຊ້ໄດ້ຈິງ. ບາງທີ ການທົດສອບ AI ທີ່ແທ້ຈິງ ອາດບໍ່ແມ່ນວ່າມັນເຮັດຄະແນນໄດ້ສູງປານໃດໃນຫ້ອງທົດລອງ. ແຕ່ແມ່ນວ່າ ມັນສາມາດຊ່ວຍພະຍາບານຢູ່ສູນສຸຂະພາບບ້ານນອກ, ຊ່ວຍແພດຢູ່ໂຮງໝໍທີ່ມີຄົນເຈັບ ໜາແໜ້ນ ຫຼື ຊ່ວຍທີມງານສາທາລະນະສຸກັບການຮ່ວມມືກັບການລະບາດຂອງພະຍາດໄດ້ຫຼືບໍ່.
ຈະທົດສອບ AI ແນວໃດ ໂດຍບໍ່ເປີດເຜີຍຂໍ້ມູນຄົນເຈັບ? ອີກໜຶ່ງຂໍ້ລິເລີ່ມທີ່ໜ້າສົນໃຈ ຄື GI-AI4H Benchmarking Challenge.ໂຄງການນີ້ເປີດໂອກາດໃຫ້ປະເມີນປະສິດທິພາບຂອງໂມເດວ AI ດ້ານສຸຂະພາບ ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເປີດເຜີຍຂໍ້ມູນທາງການແພດໃຫ້ຜູ້ພັດທະນາໂມເດວ ຫຼື ເປີດເຜີຍໂມເດວໃຫ້ສະຖາບັນທີ່ຖືຂໍ້ມູນ.
ຫົວໃຈຂອງແນວຄິດນີ້ຄືຄຳຖາມທີ່ທ້າທາຍຢ່າງຫຼາຍ: ຈະທົດສອບ AI ຢ່າງເໝາະສົມໄດ້ແນວໃດ ໃນຂະນະທີ່ຍັງສາມາດປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສຸຂະພາບອັນລະອຽດອ່ອນຂອງປະຊາຊົນ? ສຸຂະພາບຕ້ອງອາໄສຂໍ້ມູນ. ແຕ່ຂໍ້ມູນສຸຂະພາບກໍຜູກພັນກັບຊີວິດ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວຂອງຄົນ. ການຫາຈຸດສົມດຸນລະຫວ່າງ ນະວັດຕະກຳ, ການວິໄຈ, ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ ແລະ ຄວາມປອດໄພ ຈະເປັນໜຶ່ງໃນບັນຫາໃຫຍ່ທີ່ໂລກຕ້ອງຮ່ວມກັນແກ້ໄຂໃນຍຸກ AI. ແລະ ການທົດສອບ AI ກໍສະທ້ອນຫຼັກການອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ: AI ຄວນຖືກປະເມີນ ບໍ່ແມ່ນຖືກເຊື່ອຖືພຽງເພາະວ່າມັນເປັນເທັກໂນໂລຊີໃໝ່.
ການທົດສອບບໍ່ແມ່ນການຮັບຮອງ. ແລະ ການປະເມີນຜົນກໍບໍ່ແມ່ນການອະນຸມັດໃຫ້ນຳໄປໃຊ້ທາງການແພດ.ຄຳຖາມໃຫຍ່ຂອງ “ຄວາມເທົ່າທຽມ” ໃນສຸຂະພາບໂລກ ບາງທີ ຄຳຖາມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດກ່ຽວກັບ AI ດ້ານສຸຂະພາບ ອາດບໍ່ແມ່ນວ່າປະເທດຮັ່ງມີຈະໃຊ້ AI ໄດ້ຫຼືບໍ່.ແຕ່ແມ່ນວ່າ ທຸກຄົນຈະສາມາດໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຈາກ AI ຫຼືບໍ່.
ຖ້າໃນອະນາຄົດ ເຄື່ອງມື AI ດ້ານການແພດທີ່ຊັບຊ້ອນມີໃຫ້ສະເພາະໂຮງໝໍທີ່ຮັ່ງມີ ແລະ ປະເທດທີ່ມີທຶນສູງ ມັນອາດຍິ່ງເຮັດໃຫ້ “ຄວາມເຫຼື່ອມລ້ຳດ້ານສຸຂະພາບ” ຂະຫຍາຍຕົວ. ແຕ່ອະນາຄົດອີກແບບໜຶ່ງກໍເປັນໄປໄດ້.
ຖ້າ AI ຖືກພັດທະນາໂດຍຄຳນຶງເຖິງຄວາມຕ້ອງການຈິງຂອງແຕ່ລະປະເທດ, ມີການກຳກັບດູແລທີ່ເໝາະສົມ ແລະ ປັບໃຫ້ເໝາະກັບລະບົບສຸຂະພາບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, AI ອາດກາຍເປັນເຄື່ອງມືຊ່ວຍຂະຫຍາຍສັກກະຍະພາບ, ເສີມສ້າງບຸກຄະລາກອນ ແລະ ຍົກລະດັບລະບົບສຸຂະພາບ. ສຳລັບປະເທດທີ່ມີຊັບພະຍາກອນຈຳກັດ ປະເດັນນີ້ຍິ່ງມີຄວາມໝາຍສຳຄັນ. AI ບໍ່ຄວນກາຍເປັນ “ກຳແພງດິຈິຕອນ” ອີກຊັ້ນໜຶ່ງ. ແຕ່ຄວນກາຍເປັນ ເຄື່ອງມືຫຼຸດຊ່ອງຫວ່າງຈາກຫາງໂຈວ ສູ່ສູນສຸຂະພາບ.
ກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ 3 ຂອງ Global Initiative on AI for Health ສືບຕໍ່ຈາກການປະຊຸມຄັ້ງທີ 1 ທີ່ຣິຢາດ ໃນປີ 2023 ແລະ ຄັ້ງທີ 2 ທີ່ສິງກະໂປ ໃນປີ 2025. ພັດທະນາການດັ່ງກ່າວມີຄວາມໝາຍສຳຄັນ. ໂລກໃຊ້ເວລາຫຼາຍ ປີສົນທະນາກ່ຽວກັບ “ສັກກະຍະພາບ” ຂອງ AI. ແຕ່ຕອນນີ້ການສົນທະນາກຳລັງກ້າວເຂົ້າສູ່ຄຳຖາມທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ. ລັດຖະບານຄວນເຮັດຫຍັງ? ມາດຕະຖານໃດຄວນຖືກນຳໃຊ້? ຈະປະເມີນ AI ແນວໃດ? ປະເທດຕ່າງໆຈະຮ່ວມມືກັນແນວໃດ? ບຸກຄະລາກອນສຸຂະພາບຈະຕ້ອງຮຽນຮູ້ຫຍັງ? ຈະປົກປ້ອງຂໍ້ມູນຄົນເຈັບແນວໃດ? ແລະ ປະເທດທີ່ມີລະດັບຊັບພະຍາກອນຕ່າງກັນ ຈະມີສ່ວນຮ່ວມໃນຍຸກ AI ໄດ້ແນວໃດ?.
ຄຳຖາມເຫຼົ່ານີ້ ອາດເປັນຕົວກຳນົດວ່າ ການປະຕິວັດ AI ໃນວົງການສຸຂະພາບຈະກາຍເປັນ “ໂອກາດດ້ານສາທາລະນະສຸກ” ສຳລັບຄົນທົ່ວໂລກ ຫຼື ເປັນພຽງອີກໜຶ່ງການປະຕິວັດທາງເທັກໂນໂລຊີທີ່ສ້າງປະໂຫຍດໃຫ້ບາງກຸ່ມຫຼາຍກວ່າກຸ່ມອື່ນ. ກອງປະຊຸມທີ່ຫາງໂຈວ ອາດຈະບໍ່ສາມາດຕອບໄດ້ທຸກຄຳຖາມ. ແຕ່ມັນຈະເປັນອີກກ້າວໜຶ່ງ ໃນການສ້າງກອບການຮ່ວມມືລະດັບໂລກ ທີ່ໃຫ້ ນະວັດຕະກຳ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບ ເດີນໄປພ້ອມກັນ.
ເທັກໂນໂລຊີອາດສະຫຼາດຫຼາຍ. ແຕ່ການຕັດສິນໃຈຍັງຕ້ອງມີ “ຄົນ”: ເຮົາມັກຈິນຕະນາການອະນາຄົດຂອງ AI ໃນການແພດ ເປັນການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງ “ຄົນ” ກັບ “ເຄື່ອງຈັກ”.ແຕ່ບາງທີ ນັ້ນອາດບໍ່ແມ່ນວິທີມອງທີ່ຖືກຕ້ອງ.
ຄຳຖາມທີ່ສຳຄັນກວ່າ ຄື: ຄົນ ແລະ AI ຈະເຮັດວຽກຮ່ວມກັນແນວໃດ? AI ສາມາດວິເຄາະຂໍ້ມູນຈຳນວນມະຫາສານໄດ້. ແຕ່ແພດຍັງມີປະສົບການທາງຄລີນິກ, ວິຈາລະນະຍານ, ຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈຕໍ່ຄົນເຈັບ ສິ່ງທີ່ອັນລະກໍລິທຶມບໍ່ສາມາດທົດແທນໄດ້ງ່າຍໆ.
ດັ່ງນັ້ນ ອະນາຄົດຂອງການແພດອາດບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນກັບການທີ່ AI ຈະມາແທນທີ່ຄົນ. ແຕ່ອາດຂຶ້ນກັບວ່າ ເຮົາຈະໃຊ້ AI ເພື່ອເສີມສ້າງສັກກະຍະພາບຂອງຄົນໄດ້ດີພຽງໃດ. ນັ້ນແມ່ນເຫດຜົນວ່າ “AI ທີ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ” ຈຶ່ງສຳຄັນ.ເພາະວ່າ ຫຼັງຂໍ້ມູນທຸກຊຸດ ມີຄົນຢູ່. ຫຼັງບັນທຶກການແພດທຸກໃບ ມີຊີວິດຂອງຄົນຢູ່. ແລະ ຫຼັງການຕັດສິນໃຈຈາກອັນລະກໍລິທຶມທຸກຄັ້ງ ອາດມີຄົນເຈັບຄົນໜຶ່ງກຳລັງລໍຖ້າຄຳຕອບ. ເມື່ອບັນດາຜູ້ນຳດ້ານສຸຂະພາບ, ນັກວິທະຍາສາດ, ຜູ້ກຳນົດນະໂຍບາຍ ແລະ ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານເທັກໂນໂລຊີຈາກທົ່ວໂລກມາຮ່ວມກັນທີ່ຫາງໂຈວ, ໂລກກຳລັງກ້າວເຂົ້າສູ່ອີກຂັ້ນໜຶ່ງຂອງຍຸກ AI. ຄຳຖາມຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນອີກຕໍ່ໄປວ່າ AI ຈະເຂົ້າມາຢູ່ໃນວົງການສຸຂະພາບ ຫຼື ບໍ່. ເພາະມັນໄດ້ເຂົ້າມາແລ້ວ.
ນອກນັ້ນຄຳຖາມທີ່ແທ້ຈິງຄືແມ່ນ ເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ AI ເມື່ອກ້າວເຂົ້າສູ່ຫ້ອງໝໍ, ໂຮງໝໍ, ຫ້ອງວິໄຈ ແລະ ສູນສຸຂະພາບໃນຊຸມຊົນ ນຳເອົາສິ່ງໜຶ່ງມາພ້ອມກັບ “ຄວາມສະຫຼາດ” ໄດ້ຫຼືບໍ່: ຄວາມໄວ້ວາງໃຈ.
ຮຽບຮຽງຈາກ WHO